جاذبه های تاریخی و فرهنگی ارومیه
جاذبه های تاریخی و فرهنگی ارومیه چه چیز هایی هستن؟
این شهر یکی از کلانشهرهای ایران، مرکز استان آذربایجان غربی و شهرستان ارومیه است که در شمال غربی ایران و در منطقه آذربایجان واقعشده است. این شهر با ۱۳۳۲ متر ارتفاع از سطح دریا در غرب دریاچه ارومیه، در دامنه کوه سیر و در میان دشت ارومیه قرارگرفته است.
آبوهوای این شهر با متوسط درجه حرارت سالانه ۸/۹ درجه سانتیگراد در تابستان تقریباً گرم و در زمستان بسیار سرد میباشد. دوره بارندگی از اواخر مهر و ابتدای آبان شروعشده و تا خرداد ادامه دارد.
ارومیه یکی از شهرهای تاریخی و دیدنی ایران است که سالانه میزبان گردشگران زیادی است. درواقع یکی از قطبهای گردشگری بسیار معروف در شمال غرب ایران، شهر ارومیه است. این شهر دیدنی در مجاورت دریاچه ارومیه قرار دارد و همین امر سبب شده تا این شهر زیباییهای فراوانی داشته باشد.
مسافران و گردشگرانی که قصد سفر به ارومیه رادارند، بهتر است در بهترین زمان به این شهر زیبا سفر کنند. تا از زیباییهای آن لذت ببرند.
خانه انصاری ارومیه
خانه انصاری ارومیه از قدیمیترین خانههایی است که در کوچه انصاری از بدرالملوک انصاری، همسر سیفالله خان انصاری به یادگار مانده است. این بنا در مرکز حیاط و باغ بزرگی قرار دارد و بهصورت چهارگوش و در دوطبقه رو به شمال ساختهشده است.
در جبهه جنوبی و اندرونی خانه حیاط دیگری است که باغ انگور است که با دیوار خشتی و پایههای آجری محصورشده است.
نمای بیرونی این ساختمان با قاببندی و آجرهای لعابدار فیروزهای و کاشیهای هفترنگ تزئین شده است. که به نمای آن جذابیت فوقالعادهای بخشیده است. مصالح بهکاررفته در این بنا از سنگ و آجر، خشت و چینه، سقف پوشش چوبی و اندود گچ و تخته پوش است.
ر حال حاضر مدرسه در تملک و مورداستفاده و بهرهبرداری اداره آموزشوپرورش ناحیه ۲ میباشد. و قدمت آن به دوره قاجاریه برمیگردد. که در تاریخ ۲۵ / ۱۲ / ۱۳۷۵ به شماره ۱۸۵۱ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
با توجه به فرم بنا و کتیبههایی که در حاشیه کاشیهای تزئینی به سالهای ۱۳۳۰ و ۱۳۳۴ درجشده است. قدمت آن مربوط به اواخر دوره قاجاریه است. بنا متعلق به بابک جعفری بوده که بعداً به دختر ایشان همسر سیف اله خان انصاری میرسد.
و در سالهای اخیر کانون مهندسین ارومیه خریداری و به آموزشوپرورش ناحیه ۲ واگذار و در حال حاضر در اختیار اداره کل آموزشوپرورش است.
ساختمان در وسط حیاط و باغ رو به شمال با چشمانداز زیبایی جلبتوجه میکند. ورودیهای آن از جبهه شمال شرقی و شمال غربی با راهپلههای دوطرفه سنگی و طاقهای هلالی آجری است.
که به طبقه همکف و طبقه اول و اتاقهای دو ضلع شرقی و غربی، حیاط، باغ و واحد ساختمانی دیگری که در جناح غربی این مجموعه است میتوان راه یافت.
معماری
فرم بنا چهارگوش با دوطبقه که طبقه همکف بهصورت زیرزمین تا ارتفاع حدود ۲ متری از سنگهای تراشدار و طبقه اول که بعدازآن میباشد. از آجر احداثشده است و دارای یک پذیرائی بزرگ و دو اتاق کوچک و با یک راهرو در طرفین بهصورت قرینه فضاسازی شده است.
بناهای دو ضلع شرقی و غربی که بعداً به هسته اولیه الحاق شده با پایههای سنگی تا ارتفاع تقریبی ۱ متر که بعدازآن از آجر بقیه قسمتها با ۲ اتاق تودرتو در دو جبهه ساختمانسازی شدهاند.
ضمناً غیر از اینها ساختمان دیگری با حیاط و اتاقهای تودرتو و زیرزمین از سنگ و آجر و چینه در جبهه غربی این خانه واقعشده که از این محل بهتمامی مجموعه قبلی و برعکس میتوان رفتوآمد نمود.
مصالح بکار رفته در این واحدها از سنگ و آجر، خشت و چینه با سقف پوششی چوبی و اندود گچ و تخته پوش میباشد، پشتبامها را با اندود کاه و گل عایقکاری نمودهاند.
با توجه به شرایط اقلیمی و اجتماعی ارومیه و گرایش شدید مردم به نوسازی واحدهای مسکونی و استقبال چند دهه اخیر آنها از معماری مدرن متأسفانه بافت قدیمی شهر بهاستثنای بازار و چند تک بنا بهشدت آسیبدیده مخصوصاً از خانههای قدیمی قابلتوجه در حد خانه انصاری تقریباً نشانی نمانده.
علیهذا این بنای تاریخی بهعنوان الگوی معماری خانههای اواخر قاجاریه ارزش حفظ و نگهداری در این شهر را دارا میباشد.
بازار ارومیه
شهر ارومیه استان آذربایجان غربی به دلیل قدمت بالا، دارای آثار تاریخی و باستانی زیادی است. یکی از این آثار باستانی، بازار ارومیه است، که قدمت آن به دوران صفویه بازمیگردد. این بازار قدیمی دارای سراها و تیمچههای متعدد است.
در این مطلب شما در خصوص تاریخچه بازار سنتی ارومیه، تعداد سراها و تیمچههای این بازار، موقعیت جغرافیای و دسترسی بازار و فعالیتهای تجاری رایج در بازار تاریخی ارومیه اطلاعاتی را کسب خواهید کرد.
تاریخچه بازار سنتی شهر ارومیه
قدمت این بازار تاریخی به دوران صفوی بازمیگردد. این بازار تاریخی در دوران ساخت خود (صفویه) به وسعت امروزی نبود. در طول دورههای زندیه و قاجاریه بر وسعت آن افزوده و بخشهای دیگری نیز به بازار اضافهشده است.
بازار ازلحاظ قدمت، یکی از قدیمیترین آثار باستانی و تاریخی در شهر ارومیه است. این مکان در کنار مسجد جامع ارومیه و تقریباً در مرکز شهر ارومیه قرارگرفته است. این مجموعه تاریخی در سال ۱۳۶۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبتشده است.
معماری و سبک ساخت بازار تاریخی ارومیه
بر اساس آثار بهجای مانده و سبک معماری، بخش اصلی بازار مربوط به همان دوران صفوی است. در این سبک از معماری، ساختار بازار بهصورت ساده ایجادشده است. به نمای بنا که بنگرید، جذابیت معماری صفوی را خواهید دید. بازار از سقفهای گنبدی پشت سره هم تشکیلشده است.
بازار تاریخی شهر ارومیه نسبت به دیگر بازارهای بزرگ قدیمی موجود در ایران، معماری سادهتری دارد. این بنای تاریخی طاقها، گنبدها و روزنههای متعددی را در خود جایداده است. این مبحث سادگی در معماری بازار در ساختار داخلی آن نیز مشهود است.
این مهم به نحوی ست که هیچگونه گچبری، کاشیکاری، نقاشی روی دیوارهها و طاقهای بازار مشاهده نمیشود. سازه این بازار از نوع تمام آجری بوده و مقدار کمی چوب در آن بهکاررفته است. بنا بهصورت مستطیل شکل است، که طول آن ۱۰۰ و عرض آن ۳۰۰ متر است
سراها و تیمچههای بازار تاریخی ارومیه
وسعت بازار رضاییه در حال حاضر حدود ۶۰ هزار مترمربع است. بیش از هزار حجره (مغازه) در داخل بازار فعالیت میکنند. مغازههای لبنیاتفروشی، راسته زرگرها، راسته فرشفروشها، راسته عطاران، راسته پارچهفروشان، راسته مس گرا، راسته چاقو فروشان، راسته کفشفروشیها، راسته بلورفروشیها ازجمله مغازههای این بازار است.
همچنین در این بازار ۵ حمام قدیمی بزرگ و یک مسجد نیز وجود دارد. با توجه به قدمت بازار رضاییه، کاروانسراهای زیادی در بازار ایجادشده است که امروزه تعداد کمی از آنها باقیمانده است. ازجمله این کاروانسراها که امروز بهعنوان بارانداز از آنها استفاده میشود.
میتوان به سرای حاج ابراهیم، کاروانسرای فرش واقع در شمال بازار و سرای شجاع الدوله اشاره کرد.
موقعیت جغرافیای و دسترسی بازار شهر ارومیه
بخش بزرگی از این بازار در بین خیابانهای امام، اقبال، عسگرآبادی و منتظری قرارگرفته است. با توجه به ساختار بازار رضاییه، تقریباً از هرکدام از این خیابانها میتوان به داخل بازار دسترسی داشت. فاصله این بازار تا میدان اصلی و مرکزی شهر ارومیه تنها چند دقیقه است.
به همین دلیل شما بهراحتی میتوانید با استفاده از خطوط تاکسی و اتوبوس خود را به بازار سنتی ارومیه برسانید.
بازار ارومیه چند درب دارد؟
بازار تاریخی رضاییه دارای چندین درب ورودی است. یکی از این ورودیها از سمت مسجد جامع ارومیه است. درب ورودی بازار از مسجد جامع دارای معماری جالب و منحصربهفرد است. در حال حاضر بخشهایی از این بازار در دستترمیم و بازسازی است و امکان بازدید از آنجا وجود ندارد.
در اطراف این بازار شما بهراحتی میتوانید فست فود و رستورانهای مناسب، با بهترین کیفیت غذاها پیدا کنید. همچنین در نزدیکی مسجد جامع ارومیه، در پشت بازار نیز یک سرویس بهداشتی و یک فضای سبز برای استراحت ایجادشده است.
برج سه گنبد ارومیه
این برج در نزدیکی دروازه بازار باش در جنوب شرقی شهر از دروازههای هفتگانه ارومیه، در محوطه وسیعی قرار داشته که اطراف آن را قبور زیادی فراگرفته بود. شاید به سبب عدم شناخت ِ مدفون بقعه، عدۀ زیادی به تصور قداست محل در آنجا دفن شده باشند.
موزه ارومیه
این موزه بهعنوان یکی از غنیترین موزههای کشور باوجود ۲۸ هزار قلم اشیاء و آثار، متعلق به هزاره هفتم قبل از میلاد مسیح بوده که یکی از مراکز اصلی برای آشنایی با تاریخ و قدمت ۹ هزارساله ایران باستان به شمار میرود.
موزه ارومیه بهعنوان یکی از موزههای غنی کشور از ۲ قسمت باستانشناسی و مردمشناسی تشکیلشده است. که در آن آثار و اشیاء بسیار قدیمی مربوط به هنرهای ملی و تزیینی مردمشناسی، صنایعدستی، لباسهای محلی زردوزی و مخملهای قلابدوزی و کارهای ظریف مینیاتوری از دورانهای ماقبل تاریخ به چشم میخورد.
همچنین ۴ بخش پیشازتاریخ، تاریخی، اسلامی و مردمشناسی که اشیایی متعلق به هزار اول تا اواخر دوره قاجار در آن نگهداری میشود. و دارای مجموعهای از کتابهای خطی است که بیشتر آنها قرآن مجید و کتب دینی و اسلامی میباشد.
وجود ۳ خط نوشته از هزاره اول قبل از میلاد به نامهای استل کله شین، استل موانا و کتیبه محمودآباد به خط میخی اورارتوبی و نگهداری ساعت قدیمی متعلق به قرن ۱۷ از دیگر ویژگیهای منحصربهفرد این گنجینه غنی است.
اشیای سفالی خام، پخته و مفرغی از حفاریهای تپههای اسماعیلآباد، املش گیلان، حسن لوی نقده، سیلک کاشان، دینوخواه و عمار لو بهدستآمده که در بخش ماقبل تاریخ این موزه به نمایش عموم گذاشتهشده است.
بخش تاریخ لرستان، شامل اشیای تاریخی است. که در منطقه لرستان بهدستآمده که بیشتر مفرغ، برنز، وسایل جنگی و آلات فلزی مربوط به هزاره اول قبل از میلاد مسیح میباشد.
سکههایی از دورههای حکومتهای قبل از اسلام در ایران و نیز سکههایی از ادوار اسلامی امویان، عباسیان، آلبویه، سلاجقه، اتابکان، مغول، تیموریان، آل جلایر، آق قویونلو، صفویه و زندیه در قسمت سکهها وجود دارد.
یخچال دو قوز پله ارومیه
یکی از مکانهای گردشگری جذاب شهر ارومیه که دارای سابقه تاریخی زیادی نیز میباشد یخچال دوقوز پله میباشد. این بنا در سال ۱۳۸۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مردمان ارومیه در قدیم در کنار نهری نزدیک به این مکان که حدود ۴۰ متر با آن فاصله داشته است.
مراسم چهارشنبهسوری خود را برگزار میکردند. این یخچال با صنعتی شهر کاربرد خودش را ازدستداده است. و به خانه آبگینه شهر تغییر نام داده است، و برای برپایی نمایشگاه از آن استفاده میشود.
معماری
به دلیل کوهستانی بودن آن منطقه، این یخچال بهصورت طولی ساختهشده است. یخچال دو قوز پله ۴۰ متر طول، ۵.۵ متر عرض، و ۵.۷ متر ارتفاع دارد. یخچال دو قوز پله دارای یک فضای ورودی بوده است که توسط پلکانی به سالن انبار یخ ارتباط پیدا میکند. این بنا پایینتر از سطح خیابان ساختهشده است.
مصالح بهکاررفته در این بنا سنگ و آجر میباشد. این بنا چون باهدف مصارف عمومی تأسیسشده بوده است. فاقد هرگونه تزئینات درونی و بیرونی میباشد؛ اما آجرچینیهای منظم آن در عین سادگی، زیبایی خاصی به آن بخشیده است.
گوی تپه ارومیه
گوی تپه یکی از اولین مناطق حفاریشده در شمال غرب ایران است. که فرهنگ عصر مفرغ را نمایان کرده و لایههای آن به هزاره سوم پیش از میلاد تا دوره آهن ۲ تعلق دارد. سفالهای گوی تپه طرحهای هندسی مشبک و مثلثی دارند. و نقوش حیوانی مانند پرنده و گوزن بر آنها دیده میشود.
گوی تپه یکی از مکانهای تاریخی باستانی مهم این شهر به شمار میرود. که در نزدیکی شهر واقعشده است و میتوان گفت که تاریخ هزاران ساله یک سرزمین کهن را در خود نهفته دارد.
اما این تپه باستانی به حال خود رهاشده است و هیچگونه رسیدگی اثربخش و حفاظت از آن صورت نمیگیرد. و هر از چندی تاریخ چندین هزارساله ارومیه را دزدان آثار تاریخی به تاراج میبرند و کسی جلودار آنان نیست. این تپه باستانی به ارتفاع ۲۴ متر، در ۶ کیلومتری جنوب شرقی ارومیه و در دل درهای واقعشده است.
ازجمله آثار ارزشمند بهدستآمده ازین مکان، صفحهٔ مفرغی میباشد. که تصویر «گیلگمش»، پهلوان حماسی بابلی بر روی آن نقش بسته است و یادگاری از قرن هشتم میباشد.
اثر دیگری که از این تپه یافت شده و اکنون در موزه هنرهای زیبای متروپولیتن نیویورک نگهداری میشود. مهری استوانه منقش به تصویر خدایان بابلی است که از عمق ۸ متری زمین کشفشده و متعلق به هزاران سال گذشته میباشد.
مدرسه هدایت ارومیه
مدرسه هدایت ارومیه که قدمت آن به اواخر دوره قاجار برمیگردد. ابتدا یکی از خانههای قدیمی این شهر بوده و به یکی از بزرگان ایل قاجار تعلق دارد. این خانه تاریخی در سال ۱۳۴۷ توسط مالک جدید به مدرسه تغییر کاربری داد.
کتیبههای مدرسه هدایت تخریبشده است که به همین دلیل تاریخ دقیق احداث و نام معمار سازنده آن مشخص نیست. اما با توجه به نوع مصالح و فرم معماری، تاریخ احداث آن به اواخر دوره قاجار میرسد. این بنا درواقع توسط شهریاران احداثشده است و در جنگ جهانی اول هم مدتی فرانسویها از بنای هدایت استفاده کردهاند.
مهمترین و باارزشترین بخش مدرسه هدایت را ساختمان ضلع جنوبی صحن که رو به شمال و در میان حیاطهای بیرونی و درونی قرارگرفته است تشکیل میدهد. این بنای تاریخی بر اساس معماری سنتی ایرانی، دارای اندرونی و بیرونی نسبتاً زیبایی است.
حیاطهای مدرسه به فرم چهارگوش با دیوارکشی آجری و پایههای سنگی و آجری با طاقنماهایی از آجر لعابدار فیروزهای آرایش یافته است. در دو ضلع جنوبی و غربی حیاط ساختمانهایی با زیرزمین وجود دارد.
که از سطح حیاط چند پله پایینتر است. مصالح بهکاررفته در زیرزمین تا ارتفاع یک متر با سنگهای خاکستری تراش و در طبقه همکف از آجر استفادهشده است. مدرسه هدایت در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۷۵ با شماره ثبت ۱۸۳۱ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
موزه مردمشناسی ارومیه
این موزه از ۲ منظر حائز اهمیت است، ساختمان این موزه زیبا یک بنای تاریخی ارزشمند است. و با توجه به اشیاء داخل آنکه از طیف متنوعی از آثار فرهنگی و خاطرهانگیز را در خود جایداده بسیار ارزشمند است.
موزه مردمشناسی ارومیه در سال ۱۳۰۷ به دستور رضاشاه در میدان توپخانه (میدان انقلاب امروزی) ساخته شد. کاربری این بنا نظامی واداری بوده است.
«ملأ اوستا» یکی از معماران چیرهدست آن زمان کار معماری این عمارت را بر عهده داشته، همچنین وارطان هوانسیان، از مهندسان معمار مشهور آن زمان، بهعنوان مهندس این عمارت انتخاب شد. ساخت بنا در سال ۱۳۱۰ به پایان رسید.
عمارت شهربانی حدود نیمقرن پس از ساخت یعنی در سال ۱۳۶۰ از یک ساختمان نظامی به یک ساختمان مسکونی تغییر کاربری داده شد. و این عمارت در ۲۲ تیرماه سال ۱۳۷۹ با شماره ۲۷۶۱ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و در سال ۱۳۸۵، عملیات مرمت و نوسازی بنا توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری انجامشده است.
در موزه بزرگ مردمشناسی ارومیه، بخشی وجود دارد. که در آن کتب، مرقعات و اسناد قدیمی نگهداری میشود. آثار فرهنگی موجود، طیف متنوعی را شامل قرآن، تفاسیر و کتب ادعیه، تاریخ و ادبیات، قطعات خوشنویسی و عقدنامهها را شامل میشود.
در قسمتی دیگر از موزه، مجسمه زنان و مردان در حال فعالیتهای روزمره وزندگی عادی با پوشش کوردی و تورکی در معرض دید عموم قرارگرفته است. بازیهای قدیمی بچههای این خطه همچون داما، بش داش و جورابین نیز در این موزه به تصویر کشیده شده است.
دبیرستان ۲۲ بهمن ارومیه
این دبیرستان در بافت تاریخی شهر ارومیه قرارگرفته است. قدمت این بنا به دوره پهلوی اول برمیگردد. دبیرستان پهلوی که از زمان تشکیل، در ساختمانی استیجاری استقرار داشت در اواخر سال ۱۳۱۲ ش که مؤسسات آموزشی و بهداشتی خارجی برچیده شد و املاک آنها توسط دولت خریداری گردید.
به ساختمان تازهساخت آمریکائیها واقع در خیابان امام کنونی جنب ضلع شمالی خیابان خیام شمالی منتقل گردید. این دبیرستان در سال ۱۳۲۷ ش به نام «رضاشاه کبیر» تغییر نام داد. و این نام پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷ ش به «شریعتی» تغییر کرد.
و در حال حاضر این ساختمان بانام «۲۲ بهمن» با تصویب وزارت آموزشوپرورش بهعنوان «موزه آموزشوپرورش» در حال تجهیز است.
برای دیدن مطالب بیشتر راجب شهر ارومیه، کلیک کنید.
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.